Saturday, November 18, 2017

पर्यटनका डायनामिक व्यक्तित्व : बास्तोला, जो टानको नेतृत्व लिन चाहन्छन्

प्रकाशित मिति: 2017/08/29
निलहरी बाँस्तोला (निलम), प्रबन्ध निर्देशक –एसियन हेरिटेज ट्रेक्स प्रा.लि.
निलहरी बाँस्तोला (निलम), प्रबन्ध निर्देशक –एसियन हेरिटेज ट्रेक्स प्रा.लि.

निलहरी बाँस्तोला (निलम) विगत दुई दशक भन्दा लामो समय देखि नेपालको पर्यटन क्षेत्रमा क्रियाशिल हुनुहुन्छ । विसं २०३५ सालमा सोलुखुम्बुको लेचा सल्यान गाउपालिका वडा नं ४ मा जन्मिनु भएको उहाँ अहिले पर्यटनमा क्षेत्रमा स्थापित भइसक्नु भएको छ । 

माध्यामिक तह सम्मको अध्ययन सोलुखुम्बु जिल्लामै पुरा गरेर अध्ययनका लागि विसं २०५२ सालमा काठमाडौं आउनु भएको उहाँ सोहीे समय देखि पर्यटन क्षेत्रमा होमिनु भएको थियो । पर्यटकसँगको सानै देखिको देखभेट अनि घुलमिलका कारण यस क्षेत्रतर्फ आकर्षित हुनुभएको उहाँले पछि विभिन्न राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्टिय कम्पनीहरुमा आवद्ध भई गाइड, टुर लिडरको जिम्मेवारी बहन गर्नुभयो । त्यो क्रममा उहाँले ग्रेट हिमालय ट्रेलले परिचित पर्यटकीय पदमार्ग पनि चाहरी सक्नुभएको छ । त्यती मात्र होइन सो अवधीमा आइसल्याण्डपिक, याला र मिरापिकको पनि आरोहण गर्नुभएको छ । 

पर्यटनको यो अवधीको सम्मको यात्राले उहाँलाई मोहनीलाई लगाइ सकेको थियो । या भनौ पर्यटन क्षेत्रमै उहाँले आफ्नो उज्वल भविष्य देखिसक्नु भएको थियो । सोही सपनालाई साकार पार्न आफ्नो अनुभवका आधारमा विसं २०५८ मा एसियन हेरिटेज नाम कम्पनी स्थापना गरि आफ्नो व्यवसायीक जीवनको थालनी गर्नुभयो । दशबर्षे शस्त्र द्वन्द्वका बेला पर्यटन क्षेत्र पनि नराम्ररी थलियो तर पनि उहाँ विचलित नभई अनवरत आफ्नो व्यवसायमा लागिरहनु भयो । त्यसपछि भने उहाँले कहिल्यै जीवनमा पछाडि फर्केर हेर्न परेन । हाल उहाँले एसियन हेरिटेज ट्रेक्सका साथै आधा दर्जन भन्दा बढी व्यवसायहरु संचालन गर्दै आउनुभएको छ । 

त्यस्तै केही सहयात्रीहरुसँगको साझेदारीमा यात्री स्विट एन्ड स्पामा पनि उहाँले संचालन गर्नुभएको छ । अहिले बास्तोलाका यी कम्पनीहरुमा सयौले प्रत्यक्ष रोजगारी पाइरहेका छन् । 

बाँस्तोलाले सामाजिक कार्य गर्नका लागि एसियन हेरिटेज फाउन्डेशन इन नेपाल नाम संस्था स्थापन गर्नुभएको छ । यस फाउन्डेशनले सोलुखुम्बु, ओखलढुङगा र खोटाङ जिल्लामा शिक्षा, स्वास्थ्य, र कृषि क्षेत्रमा विगत ८ वर्ष देखि काम गर्दै आएको छ । त्यस्तै फाउन्डेशनले सोलुखुम्बु, जिल्लामै नेचा सामुदायिक अस्पताल पनि स्थापना गरेको छ । बास्तोला यस अस्पतालका संस्थापक हुन । यसका साथै फाउन्डेशनले हरेक वर्ष हाल जेहनदार तर विपन्नविद्यार्थीहरुलाई छात्रबृत्ति प्रदान गर्दै आएको छ । हाल सम्म चार सय विद्यार्थी यही फाउन्डेशनको छात्रबृत्तिमा अध्ययनरत पनि छन् भने स्वारोजगार सृजनाका लागि माइक्रो क्रेडिट सेवा सुविधा फाउन्डेशनले प्रदान गर्दै आएको छ । 

पर्यटन क्षेत्रमा दुई दशक भन्दा लामो अनुभव बटुलि सक्नु भएका बाँस्तोला ट्रेकिङ व्यवसायीहरुको छाता संगठन (टान)मा पनि विसं २०५८ साल देखि नै आवद्ध हुनुहुन्छ । यसअघि वर्ष २०६९ देखि ०७१ सम्म टानको कार्यसमितिमा उहाँले सदस्यको रुपमा निर्वाचित भएर दुई वर्ष प्रवक्ताको रुपमा काम गर्नुभएको छ । टानको आसन्न निर्वाचन नजिकिएसँगै उहाँ बास्तोलाको नाम पनि भावी अध्यक्षको रुपमा चर्चामा आइरहेको छ । आगामी निर्वाचन सम्बन्धि उहाँसँग गरिएको छोटो संवादः 

टानको भावी अध्यक्षको उम्मेदवारको रुपमा तपाईको नाम पनि आइरहेको छ नी ? 

हो । म टानको भावी इच्छुक अध्यक्षको उम्मेदवार हुँ । म दुई दशकभन्दा बढी समय देखि यस क्षेत्रमा क्रियाशिल छु भने टानका गतिविधिहरुलाई पनि सोही समय देखि नजिकबाट नियाली रहेको छु । तर अहिले समय फेरिएको छ । यस क्षेत्रमा पनि थुपै्र नयाँ व्यवसायीहरुको आगमन भएको छ । त्यसकारण मुुलुकको बदलिदो परिस्थिती र समय अनुसार टानमा पनि अव नेतृत्व चयन हुन आवश्य छ । जसका लागि टानको नेतृत्व तहमा युवा पुस्ता पुग्न जरुरी छ ।
 
विगतमा जस्तो वयवसायीक संस्थामा व्यवसायीक अनुभव नै नभएका व्यक्तिहरुले नेतृत्व गर्दा  टानको हैसियतलाइ कमजोर बनाइएको छ । त्यसकारण अनुभवनी युवा व्यवसायीले अव टानलाई हाक्नुपर्छ भनेर मैले अध्यक्षमा उम्मेदवारी दिने निर्णय गरेको छु ।  पछिल्लो समय तपाई देख्नु भयो भने टानको व्यवस्थापन, कर्मचारी, मजदुर सबैको स्थिती भद्रगोल छ । त्यसले गर्दा टान वर्षै पिच्छे धमिराले खाएको काठ जस्तो बन्दै गएको छ । यही तरिकाले जाने हो भने भविष्यमा टान मात्रै होइन पर्वतीय पर्यटन नै  धरासायी बन्ने निश्चित छ यसलाई बचाउन पनि युवा नेतृत्वको खाचो छ । 

टान पछिल्लो समय राजनीतिमा डुबेको छ । यो अवस्थामा तपाई कसरी नेतृत्व तहमा पुग्न सक्नु होला ? 
मैले विसं २०५८ साल देखि व्यवसायीक रुपमा टानलाई नजिकबाट नियालिरहेको छु । टान विगतमा यस्तो थिएन । तर एकदशक यता टानमा राजनीतिकरण हुदै गयो । जुन हुनु हुदैन थियो । राजनीति गर्नका लागि सबैका लागि आ–आफ्नो जिल्ला सुरक्षित छ । व्यवसायीक संस्थामा रहेर राजनीति गर्नु राम्रो होइन । तर पनि हामीले त्यस्तै व्यक्तिहरुलाई टानको नेतृत्वको जिम्मेवारी सुम्पियो जसको परिणमा त यो अवस्था सृजना भएको हो । 

या भनौ यस्तो हुनुको प्रमुख कारण भनेकै पर्वतीय पर्यटनलाई बुझेको मान्छे त्यहाँ नपुग्नु पनि हो । पदका लागि भनेर ट्रेकिङ कम्पनी खोल्ने तर जीवनभर ट्रेकिङ  नचलाउने प्रबृती पनि मैलाउदै गएको छ । त्यसर्थ टानको निकास र नयाँ व्यवसायीको प्रोत्साहनका लागि पनि युवा व्यवसायी अव टानको नेतृत्व लिन आवश्यक भइसकेको छ । व्यवसायीका माग र समय अनुसार यस व्यवसायलाई आधुनिकिरण गर्नका लागि युवाहरुको चाहना अनुसारनै म नेतृत्वका लागि अघि सरेको हु । 

तपाईको टिम चाही कस्तो हुन्छ ? 
मेरो टिम पूर्ण व्यवसायीक हुन्छ । पवतीय पर्यटनबारे राम्रो ज्ञान भएको, मजदुरको समस्या बुझेको र केही गर्न सक्ने साहसी युवा व्यवसायीहरुको टिम निर्माण गरेर म अघि बढ्छु । 

यस्तो राजनीतिले गाजेको ठाउँमा विशुद्ध व्यवसायीक टिम निर्माण गरेर जान सम्भव छ ? 

कठिन छ । तर असम्भव भने छैन । हामी गरेर देखाउछौ । व्यवसायीलाई के मार परेको छ । यस क्षेत्रका समस्या के–के हुन भनेर नियाल्न नसक्ने व्यक्ति टानमा जानुको कुनै औचित्य छैन । अव हामी त्यो फ्रेम भित्रको व्यक्ति मात्र टानमा जाने संस्कारको थालनी गर्न चाहन्छौ । 

अघि पनि भने मैले यसपटक देखि टानमा हावी भएको राजनीतिकरण चिर्ने अठोट गरेको छु । बजारमा मैले यो कुरा गर्दा कतिपय साथीहरुले मलाई तपाईको महत्वकांक्षा धेरै रहेछ पनि भन्नु भएको छ । यो मेरो महत्वकांक्षा होइन । टानको आवश्यकता हो । टानलाई नजिकबाट नियालेर, व्यवसायीक समस्या बुझेको भएर मैले यो साहस गरेको हुँ । टानमा दिने समयलाई आफ्नो व्यवसायमा लगाउने हो भने करोडौ रुपैयाँ कमाउन सकिन्छ । तर अव हामी व्यवसायीले आफ्नो व्यवसाय मात्रै सोचेर बसिरह्यौ भने टान यस्ता राजनीति गर्नेहरुको चंगुलमा फस्छ । र, आगामी पुस्ताले अनि हामीलाई धिर्काने छन् ।

तपाईलाई कस–कसको समर्थन रहन्छ होला केही अनुमान गर्नुभएको छ ? 

म पार्टीगत रुपमा नेपाली कांग्रेसको आस्थाप्रति विश्वास गर्ने मान्छे हु । राजनीतिप्रति सबै व्यक्तिको आ–आफ्नै आस्था र विश्वास होला । टानमा नेतृत्व गर्न जाने हकमा म पूर्ण व्यवसायीक व्यक्ति हु । र टानमा गएपछि हामीले व्यवसायीक हकहित सुनिश्चित गर्ने र टान बचाउने तर्फ हामी सबैको ध्यान हुनेछ । या भनौ टानमा जादा मेरो पार्टी नै टान हुने छ ।  त्यसकारण यस क्षेत्रका अग्रज व्यवसायीहरु, नयाँ साथीहरु लगायतका सबै व्यवसायीहरुले मलाई साथ दिनुपर्छ र दिनुहुनेछ भन्ने मेरो विश्वास छ । 

यस अलवा तपाईको अन्य एजेन्डाहरु केके हुन ? 

पहलो कुरो त अहिले पर्यटन व्यवसायीलाई हरेक कोणबाट आक्रमण भइरहेको छ । पर्वतीय पर्यटनमा क्रियाशिल व्यवसायीहरुलाई राज्यको तर्फबाट पनि आक्रमण गरेको छ । यही प्रक्रिया जारी रहे व्यवसायी थप हतोत्साहि हुने छन् । त्यसबाट बचाउन आवश्यक छ । राज्यसँग राजस्व छुट कार्यान्वयन हुन सकेको छैन । अर्केा तर्फ पर्वतीय पर्यटक, व्यवसायी र मजदुरहरु पनि सुरक्षित छैनन् । त्यसकारण यी सबैका समस्याहरुलाई सम्बोधन गर्दै व्यवसाय बचाइ राख्नु मेरो एजेन्डा हो । 

त्यसपछि यस क्षेत्रमा आवद्ध व्यवसायीहरुलाई बदलिदो समय र परिस्थिती अनुसार अहिलेको नयाँ प्रविधिको जमानामा व्यापार बढाउने र गुणस्तरीय पर्यटक भित्र्याउने विषयमा विशेष प्रशिक्षण गराउन आवश्यक छ । त्यस्तै अहिले हामीले बजारिकरण गरिरहेको अन्नपूर्ण बेसक्याम्प, लाङटाङ र एभरेष्ट बाहेक अन्य गन्तव्य प्हिचान गरि प्रवद्र्धन गर्न जरुरी छ । सधै यही गन्तव्यलाई मात्र बेचिरहने अनि टानमा गएकाहरुले चाही राजनीति मात्र गरिरहने हो भने अवको केही वर्षमा ट्रेकिङ भन्ने शब्द नै हराउने खतरा छ ।  किन की भएका पदमार्गहरु अव्यवस्थित बन्दै गएका छ् । पहिरोका कारण बाटाहरु बन्द छन् भने सडकमार्ग विस्तारका कारण पदमार्गहरु छोटिएका छन् । यसमा राज्य भूमिका बिहिन छ । राज्यसँग सहकार्य गर्दै यस क्षेत्रलाई व्यवस्थित बनाउन जरुरी छ । 

त्यस्तै मुस्ताङ, दामोदरकुण्ड, कञ्चनजंघा, मकालु लगायत बजारीकरण नभएका गन्तव्यहरुलाई व्यवस्थित गरि बजारीकरण गर्न आवश्यक छ । जसका लागि सरोरकावाला निकायहरुसँग सहकार्य गर्दै पर्वतीय पर्यटन बचाउन मेरो टिम लागनेछ । 

मजदुरको हकमा टानले केही गर्न सकेन भन्ने गुनासो बारम्बार आइरहेको यसलाई कसरी सम्बोधन गर्नुहुन्छ ?
अहिले उनीहरुको समस्या सम्बोधन हुन नसक्नुको प्रमुख कारण भनेकै पर्वतीय पर्यटनको अनुभवन वेगरका व्यक्तिहरुले टानको नेतृत्व गर्दा उनीहरुको माग सम्बोधन हुन नसेकेको हो । मजदुरहरु भनेका यस क्षेत्रमा आइपर्ने समस्याको समाधन हुन । उनीहरु बिना पर्वतीय पर्यटन नै रहदैन ।त्यसकारण समय सापेक्ष उनीहरुको मागलाई सम्बोधन गर्न आवश्यक छ ।  यस विषयलाई पनि हामी गम्भिर रुपमा लिन्छौ । 

अन्तमा : टान र सरकार बीचको सम्बन्ध पनि त्यती राम्रो छैन त्यसलाई कसरी लिनुहुन्छ ।
टान भनेको सरकारले गर्न नसेको कामहरुलाई देखाएर उनीहरुसँग सहकार्य गर्दै व्यवसायीक हकहितका लागि काम गर्ने संस्था हो ।  त्यसकारण टान सरकारी निति नियम भन्दा बाहिर रहन कुनै हालतमा पनि सम्भव छैन । त्यसकारण पनि हामी पर्यटन मन्त्रालय, पर्यटन बोर्ड लगायतका सरोकारवाला निकायहरुसँग आवश्यक सहकार्य गरेर पर्वतीय पर्यटनलाई सुरक्षित र व्यवस्थित बनाउने गरि हामी काम गछौ । 

तपाईंको बिचार