Sunday, December 17, 2017

वायुसेवा निगम यसरी तल गिर्नुमा मन्त्रालयकै चलखेल जिम्मेवार छ

प्रकाशित मिति: 2015/08/06
नेपाल वायुसेवा निगमका अध्यक्ष शिवशरण न्यौपाने
नेपाल वायुसेवा निगमका अध्यक्ष शिवशरण न्यौपाने

नेपाल वायुसेवा निगमको अध्यक्षमा कार्यरत रहिरहनुभएका शिवशरण न्यौपानेलाई  संस्कृति पर्यटन तथा नागरिक उडड्यन मन्त्रालयको सिफारिसमा गत असार २१ को मन्त्री परिषद्को निर्णयले पदबाट हटाउने र त्यसको ठाउँमा पर्यटन सचिव सुरेशमान श्रेष्ठ रहने निर्णय गरेको गर्‍यो । सो निर्णय भएको पर्सिपल्ट अर्थात असार २३ गते आफुमाथी अन्याय भएको भन्दै न्यौपाने अदालत पुग्नुभयो  । पुनरावेदन अदालत हुँदै सर्वोच्च अदालतसम्म पुग्दा आफ्नो पक्षमा  अदालती निर्णय आएपछि बुधबारबाट उहाँ पुनः अध्यक्षमा बहाल हुनुभएको । अहिले उहाँ आफुले न्याय पाएको महसुस गर्नुभएको छ । प्रस्तुत छ यसैको सेरोफेरोमा रहेर सुवास भट्टले न्यौपानेसँग गरेको संवादः


नेपाल वायुसेवा निगमको अध्यक्ष हुनुहुन्थ्यो, विचमा बर्खास्तीमा पर्नुभयो, अहिले पुनः बहाली हुनुभएको खास कुरा के थियो ?
    यसमा चलखेलको कुरा छ, यसलाई राजनीतिक भन्नुस वा माफियाको । म मन्त्रिपरिषदबाटै तिनवर्षका लागि तोकेरै आएको अध्यक्ष हो । बिचमा यो गर्‍यो, त्यो गर्‍यो भन्ने कुरा आयो, यसमा म कार्यकारी होईन सेरेमोनियल हो । बोर्ड सञ्चालन गर्ने, बोर्ड बैठक बोलाउने र व्यवस्थापनले पठाएको प्रस्तावलाई त्यसको महत्व बुझेर छलफलको क्रममा राख्ने हो । सोहिअनुरुप काम भइराखेको थियो । अचानक अवकासको पत्र आयो । मलाई अन्याय भयो । तीनवर्षका लागि मलाई नियुक्ति गरेको मन्त्रिपरिषदको निर्णयको बर्खिलाप भयो । यसपछि म न्यायका लागि अदालत गएँ । एक वर्ष नपुग्दै अन्यायपूर्वक मलाई अवकासका लागि पत्र आएको थियो । त्यहाँ अन्याय भएको थियो ।
    मेरा आफ्नै भूमिका छन्, तिबाहेक अरुमा मेरो सही चल्दैन । आम्दानी खर्च लगायत सबै आर्थिक मामिलामा महाप्रवन्धक मुख्य हो । अध्यक्षले सुझावको रुपमा आफ्ना कुरा प्रस्तुत गर्न सक्छ र बोर्ड बैठक ‘स्मुथली’ सञ्चालन गरेर व्यवस्थापनलाई सहयोगमात्र गर्न सक्छ । अब समिति किन बनायो भन्ने कुरा कम्पनीको आवश्यकता हेरेर गर्ने कुरा हो । यसमा किन बनायो दुई हजार रुपैयाँ किन खायो भनेर कुरा गर्ने होइन नी ! कति वाहियात कुरा छ ! यहाँ करोडौँ घोटाला भएको कुराचाँहि ननिकाल्ने अनि अध्यक्षले बैठक भक्ता खायो भन्ने कुरा निकाल्ने ? यी अनियमितताका कुराहरु पनि निकाल्नुपर्‍यो सुरेशमानजीले । उहाँ जस्तो सचिव तहको मान्छेले यस्ता वहियात कुरा गर्न  मिल्दैन ।


 हावा नचलि पात त हल्लेन होला नि !
प्रश्नका लागि धन्यवाद । जहाँसम्म तपाइँले इंकित गर्नुभएको अनियमितताको सवाल छ, हाम्रो समिति हुन्छ, उपसमिति हुन्छ । जुनसुकै निर्णय पनि म एक्लैले गर्न मिल्दैन, बोर्डले गर्छ । समितिले यो काम गर्नुपर्‍यो, अध्यक्षले यो काम गर्नुपर्‍यो भनेपछि मात्र निर्णय गर्ने हो । म नागरिक उडड्ययनमा तिन दशकभन्दा लामो समय काम गरेँ  । प्राविधिकमा पाईलट र इन्जिनियरिङमा मेरो राम्रो ज्ञान छ । यो हिसावले यो क्षेत्रमा समितिमा बसेर हेर्दा सुरेशमानजीलाई टाउको दुख्नुपर्ने कारण के ? एयरलाईन्स माथि जान्छ भनेर उहाँ डराउनुभएको हो भने यसलाई डुबाईदिए भैहाल्यो, ताला मारिदिए भैहाल्यो । मलाईमात्र छिर्न नदिने होईन की सबै कर्मचारीलाई छिर्न नदिने र यसलाई धरासायी बनाउने, बेच्ने, खाने धन्दामा लागे भैहाल्यो । सचिव सुरेशमान श्रेष्ठले मलाई एयरलाइन्समा छिर्न नदिएर सर्वोच्चको आदेशको बर्खीलाप गर्नुभएको छ । विभिन्न बहानाबाजी बनाएर मलाई निकाल्ने चेष्टा गर्नुभएको छ हेरौँ न त ति योजना कसरी सफल हुँदारहेछन् ! सर्वोच्चको फैसला विपरित कसरी अगाडी बढनुहुन्छ भने हेरौँ न त उहाँको ताकत ! वरिष्ट वकिलहरुले वहस गरेको मुद्दा हो यो । अहिले सर्वोच्च अदालतले मलाई न्याय दिएको छ । म अन्यायमा परेको मान्छेलाई सर्वोच्चले न्याय दिएको छ, यसमा कसैले रिसइवी गर्नुपर्दैन । अर्को कुरा सम्माननीय सर्वोच्च अदालतको निर्णय तपाइँ हामीले मान्नु पर्छ कि पर्दैन, कानुनी राज्यमा ? कानुनी राज्य चाहिएन भने अदालतमा पनि ताला मारे भैहाल्यो नि !  
मन्त्रिपरिषदले तीन वर्षका लागि भनेर निर्णय गरेर नियुक्ति गरेको हो, धेरै वर्षका लागि पनि होइन । यसरी एउटा निश्चिन प्रक्रिया पूरा गरेर आएकोलाई विचमा चलाउन नपर्ने थियो, तिनवर्ष काम गर्न दिएर के हुन्थ्यो ? म दम्भ गर्न सक्छु, म जस्तो प्राविधिक रुपले फिट मान्छे यहाँ आएन । ३२ वर्ष नागरिक उडड्यनमा काम गरेर विज्ञता हासिल गरेको नाताले मजस्तो उपयुक्त पात्र यो संस्थाले अहिलेसम्म पाएकै छैन् । अहिले पनि महाप्रवन्धकले इन्जिनियरिङ र अपरेसनका लागि सुझावका लागि आग्रह गर्नुभएको, यो सबैले बुझ्दैन । यसका लागि पढाई, अनुभव सबै कुरा चाहियो । तसर्थ यसरी अनुचित रुपमा विचमा अवकास दिने व्यवस्था खारेज हुनुपर्छ । तोकिएको समयावधिमा काम गर्ने अवसर  दिनुपर्छ ।


वायुसेवा निगम अगाडी बढन नसक्नुमा के–के पक्ष जिम्मेवार छन् त ?
    वायुसेवा निगम यसरी तल गिर्नुमा मन्त्रालयकै चलखेल जिम्मेवार छ, यो अहिले आएर थप प्रश्ट भएको छ ।


तपाइँले संकेत गर्नुभएको चलखेल कस्तो चलखेल हो ?
    राजनीतिक रुपमा कहिले महाप्रवन्धकलाई चलाउने कहिले अध्यक्षलाई चलाउने, मुद्दामा पठाउन बाध्य बनाउने जस्ता चलखेल धेरै पहिलेदेखि भएका हुन् । यस्ता ‘गेम’ गर्नुभएन, मन्त्रालयले ।


पर्यटन मन्त्रालयबाटै यस्ता ‘गेम’ खेलिन्छन ?
    हो, सरकारी स्तरबाटै यस्ता गेम खेलिन्छन् । कतै कुनै हवाई माफियासँग लागेर गेम भएका छन् । यस्ता गेमहरु पक्कै भएका छन् ।


तपाइँ बर्खास्तिमा पर्नुमा कस्ले गेम खेलेको बुझ्नु भएको छ ?
     यो गेममा पर्यटन सचिव सुरेशमान श्रेष्ठलाई मोहरा बनाईएको छ । योभन्दा माथी माफिया नै लागेका छन् ।


माफिया को ?
    यसमा त मन्त्रिीको सही चाहिन्छ  । चलखेल त पहिले पनि थियो पछिल्लो समय बढेको निश्चय नै हो ।

 
वायुसेवा निगम अगाडी बढनका लागि बाटो थुनिएको कक्तिको महसुस गर्नुभएको छ ?
    पक्कै थुनिएको छ । जस्तो कि अहिले बोर्ड बस्न सकिरहेको छैन् । म बर्खास्तीमा परेँ, सचिवजीलाई अध्यक्ष बनाइयो, बोर्ड पनि बस्न सकेन । यस्तो लथालिङ्गमा परेपछि बाटो त थुनिने नै भयो ।
नेपाल वायुसेवा निगमले प्रभावकारी भूमिका खेल्न नसकेको आम गुनासो आउने गरेको छ ।

 

यस्तो अवस्थामा निगम कसरी अगाडी बढछ ?
    यस्तो अवस्थामा निगमलाई स्वतन्त्र काम गर्न दिनुप¥यो । यहाँ चाकडीतन्त्र चल्छ । जस्तो म चाकडी गर्न जान्न । कुनै एउटा निर्णय गर्न मन्त्री/सचिवकोमा धाएर म निर्णय गर्दिन, आफ्नो क्षमताले काम गर्छु । यसैकारण मलाई अवकासमा पठाईयो । निगम स्वतन्त्र छैन्, यो अवरोध हो ।


नेपाल वायुसेवा निगममा समस्या नीतिगत कि प्रवृतिगत ?
    दुइवटै समस्या छ । यहाँ मन्त्रालयले हस्तक्षेप गर्नु भएन । प्रवन्धक र अध्यक्षको सल्लाहबाट अगाडी बढनुपर्छ । नीतिगत रुपमा यो गर उ गर भनेर अह्राउने होईन, यहाँ नियम, कानुन छ, अडिट हुन्छ । पैसा खायो भन्नलाई यहाँ बेरुजु आउनुपर्‍यो । नीतिगत रुपमा तलव भक्ता खानेमाथी हस्तक्षेप गर्ने होइन । प्रशासनिक कमजोरीलाई मैले सुधार्न खोजेँ । महाप्रवन्धकमार्फत सुझाव दिएर यसलाई अगाडी बढाऔँ, राष्ट्रिय ध्वजावाहक राष्ट्रको गौरव भएको संस्थालाई बचाऔँ भन्ने मेरो मनसाय हो । यसलाई साथ नदिनु भनेको धरासायी नै बनाउनु हो ।


वायुसेवा निगममा अध्यक्षको कार्यभार सम्हाल्नुभएको विगतको ११ महिनामा के गर्नुभयो संस्थालाई अगाडी बढाउन ?
    के गरिन भन्नुस ! पाईलट कम भयो भनेर ‘कम्प्लेन’ आयो । मैले यहाँबाट रिटायर्ड भैसकेका, बाहिर रहेकाहरु सबैलाई सम्पर्कमा राखेको छु । विभिन्न ढंगबाट अभावलाई परिपूर्ति गरिरहेको छु । यो ठूलो काम हो, यो काम मैले गरेको हो । एयरबसको पाइलटका लागि पनि बाहिरबाट पढेर आएका कोही नेपाली नागरिकलाई लिनुपर्छ भन्दा किन हिच्किचाउनुपर्ने ? उनिहरुले खर्च गरेका छन् निगमको त खर्च भएको छैन नि ! तिनिहरु राष्ट्रघातक हुन् । लाखौँ खर्च गरेर पढेर आउने नेपाली नागरिकलाई सडकमा फाल्ने अनि पाईलट भएन भनेर कराउन पाईन्छ ? विभिन्न अनुचित यस्ता कामहरुलाई रोक्ने प्रयास गरेँ मैले । त्यस्तै म आएपछि र एयरबस ल्याउँदा मुम्बई, बैँङलोर, गोञ्जाओ स्टेसन खोल्नुपर्छ भनेर मैले कुरा उठाएपछि यी कामहरु भएका हुन्, यी काम मैले गरेको हो । मैले के भनेको छु भने जापान र अमेरिका पुग्ने एयरबस जो आउँछ, त्यो जापान टच गरेर अमेरिकासम्म जान्छ । किनकी युरोपमा हामीले केहि ‘लिष्टेट रिक्वाइरीमेन्ट’ पूरा गरेका छैनौँ । उनिहरुले ब्ल्याकलिष्टमा राखेको होईन आवश्यकता परिपूर्तिका लागि सर्त राखेको हो, यो बुझ्ने भाषामात्र हो । यो काम नागरिक उडड्यनको हो, मसँग सुझाव माग्यो भने म दिन्छु । यसमा मेरो ज्ञान छ ।  


उसो भए तपाइँमाथी किन यत्तिको झमेला आएको छ त ?
यहाँ आएर मैले के गरेँ भनेर सचिव सुरेशमान श्रेष्ठ सोध्नुहुन्छ । म आएपछि बोर्डको कुनै काम रोकिएको छैन । प्रशासनलाई सहज भएको छ । बोर्डले नै काम रोकेर प्रशासनलाई अवरोध भयो भने पो त अध्यक्ष दोषी हुन्छ । जव प्रशासनलाई थप सहज भएको छ भने त अध्यक्ष सफल भयो नि ! कतै जहाज रोकियो भने म जान्छु अनि समाधान हुन्छ किनकी उनिहरुले नियम मान्नुपर्छ, भएन भने पाइलटलाई के गर्नुपर्छ मैले उपाय जानेको छु ।
यसको माने तपाइँ सक्षम हुनुहुन्छ, तपाइँलाई बर्खास्त गर्न पाए अनियमितता गर्नका लािग बाटो खुल्छ भन्ने नियत उनिहरुमा देखिएको हो ?
निश्चय नै !(जोड दिएर) । तपाइँले निर्धक्कसँग लेखिदिए हुन्छ ।


नेवानीलाई अगाडी बढाउने रणनीतिक कार्यनीतिक योजना के छ ?
तपाइँले मेरो कामलाई मान्ने हो नकी मेरो अनुहार । विदेशीहरुले के भनेका छन् भने – तँ अध्यक्ष भएर नियन्त्रण जहाज खरिदका लागि हामी नै व्यवस्था गर्छौँ भनेका छन् । यसका लागि कुनै टाउको दुखाईको विषय नै भएन । हामी पीपीपी (पब्लिक प्राईभेट पार्टनरसिप)मा जान सक्छौँ । यो गरियो भने, जस्तो नेपालसँग पैसाको अभाव छैन्, अर्बौँ रुपैयाँ आउँछ, तपाइँ जहाज किन्नुस, व्यवसाय गर्नुस घाटा लाग्ने काम नगर्नुस । मेरो भनाई यहि हो यो  राष्ट्र भनेको तपाइँ, मेरो मात्र होईन पछिल्लो पुस्ता छोरा नातीसम्मको हो । तपाइँले घुस खान सक्नुहुन्न, घस खाएपछि राष्ट्र सकिन्छ, यही कुरा सोच्ने मान्छे हो म । आजमात्र होईन आजभन्दा ३०/४० वर्षअगाडी पनि मन्त्रीहरुलाई यो कुरा भनेको छु, मैले । तपाइँले निर्णय गर्दा दीर्घकालिन हितलाई केन्द्रमा राख्नुपर्छ भन्ने मान्छे ममात्र हुँ । तर, यो कुरा अहिलेको स्थितिमा मिल्दैन ।
म काठमाडौँ गोन्जाओलगायतमा चलाउँछु, यो निकट भविश्यमा नै व्यवस्था गरिहाल्छु । अर्को कुरा काठमाडौँ टोकियो, नायगा, क्युवारिका भन्ने नयाँ एयरपोर्ट खोलेको छ । काठमाडौँ, क्युवारिका, जापान अनि न्युर्याक जान्छ । अहिले न्युयोर्कमा यति धेरै नेपाली रहेछ कि हप्ताको तिनवटा उडान राख्दा पनि मारामार हुन्छ, यो डाटा आइसकेको छ । यसका लागि व्यवस्था गर्नुपर्छ । यस्तो खालको काम गर्ने मान्छेलाई प्रोत्साहित गरेर अगाडी बढाउनुको सट्टा खुट्टा तानीतानी कमिटिको दुई हजार रुपैयाँ खाईस भन्न लाज लाग्दैन तिनिहरुलाई । अर्बौखर्बौ घोटाला भएको चाँहि तिनीहरुलाई मतलव छैन् । कमिटीमा त कामै गर्नुपर्छ होईन भने यहिँका कर्मचारीले गेटमा छिर्न दिँदैन, अहिलेको कर्मचारी सोझो छैन् । काम नगरीकन खायो भनेर कसैले कुरो उठाउन मिल्छ । अध्यक्ष भएको नाताले पनि विभिन्न उप–समितिमा आवद्ध हुनुपर्छ तर पनि म सबैमा छैन, एकदुईवटा प्राविधिक समितिमा छु । मसँग सम्बन्धितमा मात्र म आवद्ध छु, आर्थिकलगायत अन्यमा सो क्षेत्रसँग सम्बन्धित रहनुहुन्छ । मलाई शान्तसँग काम गर्न दिनुपर्छ, दुईवर्ष पछाडी परिणा हेर्नुस परिणाम कहाँ पुग्छ ! दुईवर्ष पछाडी यसले युरोप अमेरिका छौएन भने मलाई भन्नुहोला । म बोलिसकेपछि त्यसलाई कार्यान्वयनमा ल्याउँछु, सो क्षमता पनि राख्छु ।  उहि राष्ट्रघाती नै छ भने बेग्लै कुरा । जहाज ल्याउँ मिलेर कमिसन खाउँ भन्नेसँग मेरो रयाङ्किन मिल्दैन । कुरा सफा छ । जहाज आउनुपर्‍यो कम्पनी नियमित चल्नु पर्‍यो । मैले कर्मचारीहरुलाई पनि भनेको छु, राम्रोसँग काम गर्नुस कम्पनीलाई फाइदा गराउनुस, सोअनुरुप फाईदा लिनुस, यसमा मेरो हस्तक्षेप हुनेछैन ।

तपाईंको बिचार