Friday, September 20, 2019

कृषक मल अभावमा रुनुपर्ने :मल किन्न छुट्याएको एक अर्व फ्रिज हुँदै

प्रकाशित मिति: 2019/06/06

२३ जेठ, काठमाडौं । बर्खे धान रोप्ने समय सुरु भैसक्दा मल नपाएपछि किसानहरु समस्यामा परेका छन । तर दुर्भाग्य, मल किन्नका लागि आएको १ अर्ब रुपैयाँ भने फ्रिज हुने स्थितिमा पुगेको छ ।

सरकारसँग मलको पर्याप्त मौज्दात नहुँदा अभाव सिर्जना भएको हो । यो सिजनमा मात्रै ५० हजार मेट्रिक टन मल अपुग हुने देखिएको छ । युरिया मलको त्यति ठूलो अभाव नदेखिए पनि डीएपी मलको भने हाहाकार हुन थालेको छ ।

कृषि विकास मन्त्रालयको दावी पत्याउने हो भने मल किन्ने अनुदान समयमै नपाएपछि बजारमा अभाव सुरु भएको हो । चालु आवमा सरकारले ६ अर्ब रुपैयाँ मलमा अनुदान दिने गरी बजेट छुट्याएको थियो । तर, त्यसले अपुग भएको भन्दै कृषि मन्त्रालयले अर्थसँग थप रकम मागेको थियो ।

हाल सरकारले युरियामा प्रतिकिलो ३१ रुपैयाँ र डीएपीमा १५ रुपैयाँ अनुदान दिएको कृषि सामग्री कम्पनी लिमिटेडले जनाएको छ । त्यसैअनुरुप अनुदानका लागि थप बजेट मागे पनि अर्थ मन्त्रालयले कृषकलाई दिने अनुदान घटाएर मूल्य समायोजन गर्न भनेको थियो । तर, कृषिले यो वर्ष मूल्य समायोजन गर्न सम्भव नहुने बताएपछि जेठ १ गते मात्रै मल किन्न ३ अर्ब रुपैयाँ निकासा गरियो ।
तर, यो रकम यस आर्थिक वर्षमा खर्च गर्न सम्भव नहुने कृषि मन्त्रालय स्रोत बताउँछ । यसैले रकम फ्रिज हुने अवस्था आएको छ ।

सरकारले नयाँ निकासाबाट तत्कालै ५८ हजार मेट्रिक टन मल किन्दैछ । यसमा १ अर्ब ८८ करोड मात्रै खर्च हुनेछ । बाँकी १ अर्ब १२ करोड रुपैयाँ यो वर्ष खर्च हुन नसक्ने स्थिति छ ।

धान रोप्ने सिजन सुरु हुनै लाग्दा किसान मल माग्दै कतिपय सदरमुकाममै डेरा जमाउन थालेका छन् । तर, कृषि सामग्री कम्पनी लिमिटेडका प्रमुख अच्युत पौडेल यो सिजनमा मलको खासै अभाव नहुने दावी गर्छन् ।
सरकारले अबको ५ वर्षमा ११ लाख १५ हजार मेट्रिक टन युरिया, ८ लाख २० हजार मेट्रिक टन डीएपी, ५५ हजार मेट्रिक टन पोटास मल खरिद गर्नुपर्ने प्रक्षेपण गरेको छ । आपूर्ति समस्यामा कारण हरेक वर्ष रसायनिक मल अभावले किसानलाई पिरोल्छ । सरकारले बेलैमा आयात गरेर वितरणको व्यवस्थापन नगर्दा मलको कालोबजारी नै हुन्छ ।
यस्तो अभाव टार्न सरकारले रसायनिक मल कारखाना खोल्ने भनेको वर्षौं बितिसक्यो । प्रत्येक वर्षको बजेटमा यस्तो मल कारखाना खोल्ने घोषणा त हुन्छ । तर, त्यसका लागि प्रक्रिया अघि बढेको छैन ।

लगानी बोर्डका अनुसार तत्काल नेपालमा यस्तो कारखाना खोल्न सम्भव पनि देखिएको छैन । सरकारी र निजी क्षेत्रको सहकार्यमा यस्तो उद्योग खोल्न योजना बनाए पनि त्यसका लागि नेपालभित्र वातावरण तयार भइनसकेको ठहर बोर्डको छ ।
ऊर्जाको समस्याका कारण मल उद्योग नेपालभित्र तत्कालै खोल्न सकिने अवस्था नरहेको बोर्डका अधिकारीहरु बताउँछन् । मल उद्योगका लागि ठूलो परिमाणमा ऊर्जाशक्ति आवश्यक हुन्छ । विदेशबाट पाइपलाइनमै ग्यास ल्याउनुपर्छ ।

देशभित्र सस्तो मूल्यमा सहज रुपमा ऊर्जा उपलब्ध नभएसम्म मल कारखाना खोल्न नसकिने कृषि मन्त्रालयका अधिकारीहरुको धारणा छ । वार्षिक रुपमा ठूलो रकम मल आयातका लागि बाहिरिन्छ । तर, तत्कालै देशभित्रै मल उत्पादन गरेर कृषकलाई राहत दिन सानो लगानीले नपुग्ने निश्कर्ष कृषि मन्त्रालयको छ ।

धनुषाको ढल्केबरमा यस्तो उद्योग खोल्न प्रस्ताव गरिए पनि लगानी र खर्चका हिसावले तत्काल सम्भव नरहेको निश्कर्षमा सरकार पुगेको छ ।

तपाईंको बिचार